Nowe zasady L4 od 2026 roku – kiedy można pracować na zwolnieniu lekarskim?

Od 2026 roku zmieniają się zasady korzystania ze zwolnień lekarskich, a kolejne kluczowe rozwiązania wejdą w życie w 2027 roku. Nowe przepisy mają uporządkować sytuacje, w których pracownik wykonuje różne rodzaje pracy, i jasno określić, kiedy praca na L4 będzie dopuszczalna, a kiedy grozi utratą zasiłku.

Zmiany w L4 od 2026 roku – co się właściwie zmienia?

Reforma zwolnień lekarskich nie wchodzi w życie jednorazowo. Rok 2026 jest początkiem zmian organizacyjnych i proceduralnych, natomiast najbardziej komentowany element – możliwość wykonywania określonej pracy w czasie zwolnienia – został zaplanowany od 1 stycznia 2027 roku. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie, ponieważ w 2026 roku zasady korzystania z L4 pozostają co do zasady bez zmian, a nowe uprawnienia będą wprowadzane stopniowo.

Zmiany te mają uporządkować system, który obecnie nie nadąża za realiami rynku pracy, w szczególności za sytuacjami, w których jedna osoba wykonuje różne rodzaje pracy lub posiada więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia.

Koniec zasady „albo L4, albo praca”

Dotychczas zwolnienie lekarskie było traktowane w sposób zero-jedynkowy: jego posiadanie oznaczało faktyczny zakaz wykonywania pracy zarobkowej, niezależnie od jej charakteru. Planowana reforma zmienia to podejście, ale nie wprowadza pełnej dowolności. Zamiast zasady „albo zwolnienie, albo praca” pojawia się rozwiązanie, w którym zwolnienie może dotyczyć konkretnego rodzaju pracy lub konkretnego tytułu ubezpieczeniowego.

ZUS wskazuje, że od 1 stycznia 2027 roku możliwe będzie – na wniosek ubezpieczonego – niewystawienie zwolnienia z tego tytułu, w ramach którego wykonywana praca nie koliduje z leczeniem. Rozwiązanie to ma znaczenie przede wszystkim dla osób łączących pracę fizyczną z pracą biurową lub zdalną oraz dla tych, którzy pracują równolegle w kilku miejscach.

Dlaczego rząd chce zmienić zasady zwolnień lekarskich?

Celem reformy jest dostosowanie systemu do zmieniających się form zatrudnienia i sposobów wykonywania pracy. Coraz częściej zdarzają się sytuacje, w których problemy zdrowotne uniemożliwiają wykonywanie jednych obowiązków, ale nie wykluczają innych. Obecne przepisy nie rozróżniają tych przypadków, co prowadzi albo do nadużyć, albo do nadmiernych ograniczeń po stronie pracowników.

Równolegle ustawodawca chce wzmocnić kontrolę nad prawidłowym wykorzystywaniem L4. Zmiany mają więc z jednej strony zwiększyć elastyczność systemu, a z drugiej – uczynić go bardziej precyzyjnym i łatwiejszym do egzekwowania. Kluczowe ma być to, czy dana aktywność zawodowa pozostaje zgodna z celem zwolnienia, a nie sam fakt jego posiadania.

Praca na L4 – kiedy będzie dozwolona?

Nowe regulacje nie wprowadzają ogólnego przyzwolenia na pracę podczas choroby. Możliwość wykonywania pracy w czasie L4 będzie ściśle uzależniona od decyzji lekarza, charakteru pracy oraz stanu zdrowia pacjenta. Mechanizm ten ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku i dotyczyć wyłącznie jasno określonych przypadków.

Zwolnienie lekarskie przypisane do konkretnej pracy

Sednem zmian jest odejście od traktowania zwolnienia jako zakazu wszelkiej aktywności zawodowej. Zamiast tego L4 ma być przypisywane do konkretnego rodzaju pracy. Lekarz będzie mógł stwierdzić, że dana choroba uniemożliwia wykonywanie pracy wymagającej wysiłku fizycznego, ale nie wyklucza pracy o charakterze administracyjnym czy zdalnym.

W praktyce oznacza to, że osoba pracująca fizycznie, a jednocześnie prowadząca działalność biurową, może otrzymać zwolnienie obejmujące wyłącznie tę część aktywności, która faktycznie zagraża procesowi leczenia. W takim przypadku wykonywanie pracy biurowej nie będzie automatycznie uznane za naruszenie zasad L4, o ile zostało to wyraźnie dopuszczone przez lekarza.

Rola lekarza w określaniu zakresu zwolnienia

Nowe przepisy znacząco wzmacniają rolę lekarza jako podmiotu decydującego o zakresie zwolnienia. To on będzie oceniał, czy i w jakim zakresie pacjent może wykonywać pracę zarobkową w czasie choroby. Zakres ten ma być jasno wskazany w e-ZLA, co ma ograniczyć spory interpretacyjne i ułatwić ewentualne kontrole ZUS.

Lekarz określi nie tylko, czego pacjent nie może robić, ale również jakie formy aktywności nie stanowią zagrożenia dla leczenia. Jednocześnie odpowiedzialność po stronie pracownika pozostaje wysoka – wykonywanie pracy wykraczającej poza dopuszczony zakres nadal będzie traktowane jako nadużycie i może skutkować utratą prawa do zasiłku.

Co z kontrolami ZUS i ryzykiem utraty zasiłku?

Planowane zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich nie oznaczają rezygnacji z kontroli. Wręcz przeciwnie – rola ZUS w nadzorze nad prawidłowym wykorzystywaniem L4 pozostaje kluczowa, choć sposób prowadzenia kontroli ma zostać lepiej dostosowany do nowych zasad.

Czy ZUS nadal będzie mógł kontrolować L4?

Tak – ZUS zachowuje prawo do kontroli zwolnień lekarskich. Różnica polega na tym, że po wejściu w życie nowych regulacji punkt ciężkości kontroli przesunie się z samego faktu wykonywania pracy na zgodność tej pracy z zakresem zwolnienia określonym przez lekarza.

Oznacza to, że ZUS będzie sprawdzał, czy ubezpieczony wykonuje wyłącznie taką aktywność zawodową, która została dopuszczona w e-ZLA. Jeżeli lekarz wskazał, że pacjent nie może wykonywać pracy fizycznej, ale może wykonywać pracę biurową, kontrola będzie dotyczyć właśnie tej granicy. Wykonywanie pracy wykraczającej poza dopuszczony zakres nadal będzie traktowane jako naruszenie zasad korzystania ze zwolnienia.

Kiedy pracownik straci prawo do zasiłku chorobowego?

Prawo do zasiłku chorobowego będzie nadal cofane w sytuacjach, w których zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane niezgodnie z jego celem. Dotyczy to przede wszystkim wykonywania pracy sprzecznej z zaleceniami lekarskimi lub podejmowania aktywności, które mogą opóźnić powrót do zdrowia.

Zmiany nie wprowadzają pełnej swobody działania w czasie L4. Wręcz przeciwnie – nowe przepisy mają sprawić, że granice dopuszczalnej aktywności będą jasno określone i łatwiejsze do zweryfikowania.Pracownik, który przekroczy zakres dopuszczony w zwolnieniu, nadal musi liczyć się z utratą prawa do zasiłku oraz koniecznością zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W praktyce oznacza to, że po reformie L4 nie będzie „luźniejsze”, lecz bardziej precyzyjne – dające możliwość legalnego wykonywania określonej pracy, ale tylko wtedy, gdy jest ona jednoznacznie zgodna z decyzją lekarza i celem zwolnienia.

Kogo najbardziej dotkną zmiany w L4?

Planowane zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich nie będą miały jednakowego znaczenia dla wszystkich pracowników. Największe konsekwencje – zarówno pozytywne, jak i organizacyjne – odczują osoby, których aktywność zawodowa nie ogranicza się do jednego rodzaju pracy lub jednego pracodawcy.

Pracownicy łączący kilka form zatrudnienia

Dla osób pracujących równocześnie na etacie i umowie zlecenia, prowadzących działalność gospodarczą albo wykonujących pracę zdalną, zmiany mogą okazać się realnym ułatwieniem. Dotychczas L4 często oznaczało całkowite wyłączenie z rynku pracy, nawet jeśli charakter części obowiązków nie kolidował z leczeniem. Po zmianach możliwe będzie bardziej precyzyjne podejście, w którym zwolnienie obejmie tylko tę aktywność, która faktycznie zagraża zdrowiu.

Największym plusem jest większa przewidywalność i mniejsze ryzyko utraty dochodów w sytuacjach, gdy choroba ogranicza jedynie część obowiązków zawodowych. Jednocześnie pojawia się większa odpowiedzialność po stronie pracownika – konieczne będzie ścisłe przestrzeganie zakresu zwolnienia określonego przez lekarza. Przekroczenie tych granic nadal będzie traktowane jako naruszenie zasad L4.

Pracownicy fizyczni i sezonowi

W przypadku pracy fizycznej zmiany będą miały bardziej ograniczony charakter, ale nie oznacza to, że pozostaną bez znaczenia. Jeśli zwolnienie dotyczy urazu, przeciążenia lub schorzenia uniemożliwiającego wykonywanie pracy fizycznej, takie obowiązki nadal będą zakazane – również u innego pracodawcy. Tu zasady pozostają restrykcyjne, ponieważ priorytetem jest ochrona zdrowia i zapobieganie pogłębianiu urazów.

Jednocześnie plusem jest większa jasność zasad. Pracownicy sezonowi i fizyczni zyskają czytelniejszą informację, jakie formy aktywności są dozwolone, a jakie nie. Ograniczy to ryzyko nieświadomego naruszenia przepisów i utraty zasiłku. Minusem pozostaje brak szerokiej elastyczności – w wielu przypadkach L4 nadal będzie oznaczać całkowite wyłączenie z pracy fizycznej, bez możliwości jej częściowego wykonywania.

Podsumowanie – L4 bardziej elastyczne, ale nie dowolne

Planowane zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich mają na celu lepsze dopasowanie prawa do realiów współczesnego rynku pracy. L4 przestaje być rozwiązaniem zero-jedynkowym – nie będzie już automatycznie oznaczać całkowitego zakazu pracy, ale jednocześnie nie stanie się „wolną amerykanką”. Kluczowe znaczenie zyskuje decyzja lekarza, precyzyjne określenie zakresu zwolnienia oraz zgodność podejmowanej aktywności z celem leczenia.

Nowy model ma dać pracownikom większą elastyczność w sytuacjach, w których choroba ogranicza tylko część obowiązków zawodowych, a jednocześnie zwiększyć przejrzystość zasad i ograniczyć nadużycia. Dla osób szukających stabilnego, legalnego zatrudnienia oznacza to także większą przewidywalność – zarówno w zakresie pracy, jak i świadczeń.

Jeśli chcesz sprawdzić oferty pracy, w których warunki zatrudnienia są jasno opisane, a kwestie formalne – w tym zwolnienia lekarskie i umowy – są prowadzone w sposób przejrzysty, zobacz nasze aktualne oferty pracy. To dobry punkt wyjścia, by świadomie zaplanować swoją pracę – również w kontekście nadchodzących zmian w przepisach.

Przeczytaj również:

• Wzrost płacy minimalnej w Polsce i Holandii od 2026 roku – ile wynosi najniższa krajowa i co to oznacza w praktyce?
• Zmiany w Kodeksie pracy 2025–2026 – jawne płace i nowe zasady rekrutacji
• Nierówny rynek pracy w Polsce: kiedy opłaca się zmienić region i podjąć pracę z zakwaterowaniem?